Herodotos ( 484 TCN - 425 TCN)

Herodotos xứ Halikarnasseus, còn gọi là Hérodote hay Hêrôđôt^[1] (tiếng Hy Lạp: Hρόδοτος Aλικαρνασσεύς Hēródotos Halikarnāsseús) là một nhà sử họcngười Hy Lạp sống ở thế kỷ 5 trước Công nguyên (khoảng 484 TCN - 425 TCN), ông được coi là "người cha của môn sử học" trong văn hóa phương Tây. 



Ông ra đời khi Ngũ Tử Tư mất.

Ông đến sinh sống tại thành bang Athena. Tất cả những nhân tài thành Athena đều mến mộ ông.^[5] Tại đây, ông kết bạn với nhà soạn bi kịch Sophocles, và được Sophocles đặt một bài thơ tặng ông năm 450 TCN. Nhân dân Athena yêu thích nghe ông đọc sử.^[10] Ông tiếp tục đi chu du các nước thuộc tộc Hy Lạp, và hoàn chỉnh bộ "Historiai". Trong dịp lễ Panathenea ngày 10 tháng 8 năm 444 TCN, ông đọc sách của ông trước công chúng Athena và được góp tặng một món tiền thưởng là 10talent^[11]. Phần lớn các học giả tin rằng bộ lịch sử này được xuất bản trong khoảng từ năm 430 TCN cho đến năm 424 TCN, nhưng có người cho rằng bộ lịch sử này được xuất bản vào năm 421 TCN.^[8]

Thành bang Athena lúc ấy sống trong thời kỳ thịnh trị nhất dưới sự lãnh đạo của Pericles (461 TCN - 429 TCN). Do sự phát động của Pericles, một số người di cư sang đảo Sicilia lập một thành bang mới là Thurii năm 443 TCN. Herodotos có mặt trong đoàn người này, và sau đó ông coi Thurii là « quê hương thứ hai ».

Chưa rõ là ông qua đời vào năm nào,^[10] có thể là năm 425 hoặc 420 TCN, tại Thurii, hoặc tại Pella, kinh đô xứ Macedoniathời bấy giờ. Phần lớn các học giả đồng ý là vào năm 424 TCN tại Thurii.^[8]

Một lần nhật thực mà Herodotus ghi lại được trước khi vua Xerxes rút lui đoàn quân của ông khi chống lại người Hy Lạp,^[69] mà có lẽ vào những năm 480 TCN, mà John Russell Hind tính toán rằng có nhật thực hình khuyên xảy ra tại Sardis ngày 17 tháng 2 năm 478 TCN.^[70] Người Ba Tư cũng ghi chép lại nhật thực một phần vào ngày 2 tháng 10 năm 480 TCN.^[71] Herodotus cũng ghi lại lần nhật thực ở Sparta trong thời gian người Ba Tư xâm lược Hy Lạp lần hai.^[72] Ngày xảy ra nhật thực mà ông ghi chép (1 tháng 8 năm 477 TCN) lại không phù hợp chính xác với ngày xâm lược mà đa số các nhà sử học hiện đại chấp nhận.^[73]

Ngũ Tử Tư (Mất 484 TCN)

Ngũ Tử Tư (Trung văn phồn thể: 伍子胥; bính âm: Wŭ Zisu, ?-484 TCN)), tên thật là Ngũ Viên (伍员), tự Tử Tư (子胥) là tướng quốc nước Ngô thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc.

(Tử Tư thì mất 484 TCN). Khổng tử hẳn nghe danh anh này.

Sau khi trở về nước, Ngũ Viên nhớ đến mối thù Sở Bình vương giết cha, bèn đào mộ Bình vương, tự mình đem thi thể ra đánh 300 roi^[1][5].

Người bạn của Ngũ Viên là Thân Bao Tư ở nước Sở, nghe tin ông đào mộ vua, sai người đến trách. Ngũ Viên nhờ người bảo lại với Thân Bao Tư:

-"Tôi trời chiều, đường xa cho nên gặp việc trái với đạo lý cũng cứ làm".

-"Thế nào cũng phải trồng trên mộ ta một cây tử đề có thể làm quan tài. Hãy móc mắt ta treo trên cửa phía đông của nước Ngô để cho nó thấy giặc Việt vào tiêu diệt nước Ngô."

Rồi tự tử. Phù Sai biết được lời nói của ông, bèn đem thây ông nhét vào túi da ngựa, thả trôi trên sông Gịang. Người nước Ngô thương Ngũ Tử Tư lập đền thờ trên sông Giang, nhân gọi nó là Tư Sơn^[1].

Hơn 10 năm sau khi Ngũ Viên qua đời (473 TCN), đúng như lời tiên đoán của ông, Việt Câu Tiễn đem quân tiêu diệt nước Ngô., tướng quốc nước Ngô, Tôn Vũ mất năm 470 TCN lúc này ở đâu?

Một đêm đầu bạc. Truyện kể rằng Sở Bình vương do không bắt được ông nên tức giận giết Ngũ Xa và Ngũ Thượng đồng thời đưa quân đi khắp nơi để bắt Ngũ Viên. Do bị truy lùng khắp nơi nên ông đi đến cửa quan định sang nước Ngô mà không qua được. Một đêm nằm suy nghĩ không ngủ được đứng dậy đi đi lại lại trong nhà, nghĩ ngợi đến tận sáng hôm sau thì toàn bộ râu, tóc biến thành trắng xóa. Sau đó ông được người giúp đỡ đưa qua cửa quan sang nước Ngô.

Thân Bao Tư (tiếng Trung:申包胥) ^[1][2][3] là tướng quân nước Sở. Ông là bạn thân của Ngũ Viên, đã từng giúp Ngũ Viên trốn thoát trong lúc bị Sở Bình Vương và Phí Vô Cực truy sát. Ông vốn tính tình thẳng thắn, trung dũng nên bị Phí Vô Cực ghen ghét mà bị giáng chức thất sủng.

Năm 506 TCN, nhân vua hai nước Đường, Sái có hiềm khích với Nang Ngõa, Ngũ Viên và Tôn Vũ xin Hạp Lư hợp quân với hai nước đánh Sở. Quân Ngô nhanh chóng tràn vào Dĩnh đô. Sở Chiêu vương phải bỏ chạy đến đất Viên. Quân Ngô tiến vào Dĩnh đô. Sau đó nghe tin,Ngũ Viên đào mộ Sở Vương để trả thù. Ông bèn đén ngăn cản nhưng vẫn không thể xóa đi mối hận thù với Sở Bình Vương của Ngũ Viên. Trong lúc hai người cải nhau: Mỗi lần Ngũ Viên bảo diệt Sở thì Thân Bao Tư lại bảo phục Sở.

Ông mất thì Herodotos sinh ra. (Hoàn nhấn mạnh)